Wat Is Cushings Ziekte bij Honden?
Cushings ziekte, medisch bekend als hyperadrenocorticisme, is een van de meest voorkomende hormonale aandoeningen bij honden in Europa. Het ontstaat wanneer het lichaam overmatig cortisol produceert, een steroidhormoon dat door de bijnierschors wordt aangemaakt. Cortisol speelt een vitale rol bij het reguleren van het metabolisme, de immuunfunctie en de stressrespons — maar te veel ervan veroorzaakt een cascade van problemen in het hele lichaam. De aandoening treft doorgaans oudere honden en kan moeilijk te diagnosticeren zijn omdat de symptomen geleidelijk ontstaan en kunnen lijken op andere aandoeningen.
Soorten Cushings Ziekte: Hypofyse- versus Bijnier-Afhankelijk
Er zijn twee hoofdvormen van natuurlijk voorkomende Cushings ziekte bij honden, onderscheiden naar waar de overmatige cortisolproductie vandaan komt.
Hypofyse-Afhankelijk Hyperadrenocorticisme (PDH)
Dit is veruit de meest voorkomende vorm en maakt ongeveer 80 tot 85 procent van alle gevallen in Europa uit. PDH wordt veroorzaakt door een goedaardige tumor (adenoom) of, minder vaak, een kwaadaardige tumor van de hypofyse aan de basis van de hersenen. Deze tumor scheidt overmatig adrenocorticotrope hormoon (ACTH) af, wat op zijn beurt beide bijnierscholsen overstimuleert om te veel cortisol te produceren. Honden met PDH hebben doorgaans symmetrisch vergrote bijnierscholsen die zichtbaar zijn op abdominale echografie.
Bijnier-Afhankelijk Hyperadrenocorticisme (ADH)
In 15 tot 20 procent van de gevallen groeit een tumor — ofwel goedaardig (adenoom) ofwel kwaadaardig (carcinoom) — rechtstreeks op één bijnierschors. Deze tumor produceert onafhankelijk cortisol, los van hypofysale controle. Anders dan PDH veroorzaakt ADH doorgaans één vergrote bijnierschors en één verschrompelde schors op echografie.
Iatrogenische Cushings Ziekte
Een derde, niet-natuurlijk voorkomende vorm kan ontstaan uit langdurig gebruik van corticosteroïdmedicijnen (zoals prednisolon) om andere aandoeningen te behandelen. Iatrogenische Cushings verdwijnt wanneer het steroidmedicijn geleidelijk wordt afgebouwd onder toezicht van een dierenarts.
Welke Hondenrassen Lopen Het Meeste Risico?
Hoewel elke hond Cushings ziekte kan krijgen, blijken bepaalde rassen een significant hogere gevoeligheid te hebben. In Europese dierenartsklineken worden de rassen die het meest gediagnosticeerd worden, het volgende:
- Poedels (met name Miniatuur en Toy varianten)
- Teckelrassen
- Boxers
- Beagles
- Yorkshire Terriers
- Staffordshire Bull Terriers
- Cavalier King Charles Spaniëls
De aandoening wordt zelden gezien bij honden onder de zes jaar. De meeste getroffen honden zijn tussen acht en twaalf jaar oud, wat het een belangrijke overweging maakt bij routine gezondheidscontrole van oudere honden.
De Symptomen van Cushings Ziekte Herkennen
Omdat cortisol bijna elk systeem in het lichaam beïnvloedt, zijn de klinische tekenen van Cushings ziekte talrijk en gevarieerd. Ze ontwikkelen zich doorgaans langzaam over maanden of zelfs jaren, wat betekent dat eigenaren ze aanvankelijk kunnen afschrijven als tekenen van normale veroudering. Belangrijke symptomen waar u op moet letten:
- Opgezette buik door spierverlies en herverdeling van vet
- Polydipsie (overmatige dorst) en polyurie (frequent, grote hoeveelheden urine)
- Polyfagie (verhoogde of onverzadigbare eetlust)
- Symmetrisch haaruitval (alopecia), meestal met sparing van hoofd en poten
- Dunne huid, gemakkelijk blauwe plekken of calciumafzettingen onder de huid (calcinosis cutis)
- Verhoogde panting, zelfs in rust of bij koude temperaturen
- Lethargie en gegeneraliseerde spierzwakte
- Gevoeligheid voor terugkerende huid- of urineweginfecties
- Uitblijven van bronstigheid bij intacte vrouwtjes, of testiculaire atrofie bij mannetjes
Als uw hond meerdere van deze tekenen vertoont, vooral in combinatie, wordt een dierenartsenonderzoek sterk aanbevolen. EU-richtlijnen voor dierenartsen benadrukken vroege diagnose om secundaire complicaties zoals hypertensie, diabetes mellitus en longembolia te voorkomen.
Diagnosticeren van Cushings Ziekte bij Honden
Het diagnosticeren van Cushings ziekte vereist specifieke hormonale tests, omdat routinebloodwerk en urineonderzoek alleen de mogelijkheid kunnen suggereren — ze kunnen het niet bevestigen. Twee belangrijke diagnostische tests worden gebruikt in Europese dierenartsklineken.
ACTH Stimulatie Test
Deze test meet hoe de bijnierscholsen reageren op een synthetische ACTH-injectie. Een bloedmonster wordt afgenomen vóór de injectie en opnieuw één uur later. Bij een gezonde hond stijgt het cortisol matig. Bij een hond met Cushings ziekte is de stijging overdreven. Deze test is bijzonder nuttig voor het diagnosticeren van iatrogenische Cushings en voor het controleren van behandelingsrespons.
Low-Dose Dexamethason Suppressie Test (LDDS)
De LDDS test wordt beschouwd als gevoeliger voor natuurlijk voorkomende Cushings ziekte. Een kleine dosis dexamethason wordt gegeven en bloedmonsters worden verzameld op het moment van injectie, na vier uur en na acht uur. Bij een gezonde hond wordt cortisol onderdrukt door dexamethason. Bij een hond met Cushings treedt onderdrukking niet als verwacht op. Deze test kan ook helpen onderscheid te maken tussen hypofyse- en bijnier-afhankelijke vormen.
Aanvullende diagnostiek omvat meestal een volledig biochemisch panel, urineonderzoek (vaak met zeer verdunde urine met een soortelijk gewicht onder 1.020), abdominale echografie om de grootte van de bijnierscholsen te beoordelen, en bloeddrukmetingen.
Behandelingsopties voor Cushings Ziekte
De behandelingsbenadering is afhankelijk van het type Cushings ziekte dat is geïdentificeerd.
Trilostaan
Trilostaan (merknaam Vetoryl) is de meest gebruikte medische behandeling voor zowel hypofyse- als bijnier-afhankelijke Cushings ziekte bij Europese honden. Het werkt door een enzym in de bijnierschors te blokkeren dat essentieel is voor cortisolsynthese. Het wordt oraal gegeven, doorgaans eenmaal of tweemaal daags met voedsel. Trilostaan wordt over het algemeen goed verdragen, maar vereist zorgvuldige dosistitratie en regelmatig toezicht.
Mitotan
Mitotan (o,p'-DDD) vernietig selectief de cortisol-producerende cellen van de bijnierschors. Het wordt minder vaak in Europa gebruikt vanwege een kleiner veiligheidsbereik vergeleken met trilostaan, maar blijft een effectieve optie in sommige gevallen. Het vereist een inductiefase gevolgd door levenslange onderhoudsdosering.
Chirurgische Opties
Adrenalectomie (verwijdering van de bijnierschors) is een mogelijke chirurgische behandeling voor adrenal-afhankelijke Cushings ziekte. Dit wordt minder vaak uitgevoerd in Europa vanwege de risico's verbonden aan grote buikchirurgie in oudere honden.
```