De Grondslag: Dieren als Voelende Wezens
De erkenning van dieren als voelende wezens — wezens die in staat zijn pijn, plezier en lijden te ervaren — vormt de basis van de Europese dierenwelzijnswetgeving. Dit principe werd voor het eerst formeel vastgelegd op EU-niveau in het Verdrag van Amsterdam 1997, via een Protocol inzake de bescherming en het welzijn van dieren. Het werd vervolgens directer opgenomen in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), specifiek in artikel 13, dat vereist dat EU-instellingen en lidstaten volledig rekening houden met de welzijnsbehoeften van dieren als voelende wezens bij het formuleren en uitvoeren van EU-beleid op bepaalde gebieden, inclusief landbouw, visserij, vervoer en onderzoek.
Hoewel artikel 13 VWEU een belangrijk beleidsuitgangspunt is, is de praktische toepassing ervan op het gebied van gezelschapsdieren grotendeels indirect. De meeste EU-wetgeving die direct betrekking heeft op huisdiereigenaren gaat over dierenbewegingen, ziektebestrijding en de regulering van de handel in dieren.
Verplaatsing van Huisdieren Binnen de EU: Verordening (EU) 576/2013
De regels voor niet-commerciële verplaatsing van huisdieren tussen EU-lidstaten zijn vastgesteld in Verordening (EU) nr. 576/2013 van het Europees Parlement en de Raad, die de eerdere Verordening (EG) nr. 998/2003 verving. Deze verordening is van toepassing op honden, katten en fretten Travelling with Your Cat in Europe: What You Actually Need">Travelling with Your Cat in Europe: What You Actually Need">die met hun eigenaars reizen voor niet-commerciële doeleinden over EU-grenzen.
Onder Verordening (EU) 576/2013 moeten honden worden voorzien van een microchip met een ISO-conforme transponder voorafgaand aan of op het moment van rabiesvaccinatie. Het EU-dierenpaspoort — een officieel document dat is uitgegeven door een dierenarts die is gemachtigd door de bevoegde autoriteit van een EU-lidstaat — dient als het primaire reisdocument voor huisdieren die zich binnen de EU verplaatsen. Het bevat het microchipnummer van het dier, de antirabbijsvaccinatiegeschiedenis en andere relevante gezondheidsinformatie. Afhankelijk van het bestemmingsland kunnen aanvullende vereisten, zoals wormbehandeling, van toepassing zijn.
Microchipping is verplicht voor honden onder EU-regels als voorwaarde voor het verkrijgen van een EU-dierenpaspoort, waardoor het praktisch verplicht is voor elke hond die tussen lidstaten kan reizen. Veel EU-landen hebben ook nationale wetgeving ingevoerd die microchipping van alle honden verplicht stelt, ongeacht of zij reizen.
Dierengezondheid en Handel: De Balai-Richtlijn
Richtlijn 92/65/EEG van de Raad — algemeen bekend als de Balai-Richtlijn — stelt gezondheidsvoorschriften vast voor dieren die van toepassing zijn op de handel en verplaatsing van bepaalde dieren, inclusief huisdieren die commercieel tussen EU-lidstaten worden verkocht of overgebracht. Het is van toepassing op bewegingen van commerciële aard, waarbij deze worden onderscheiden van de niet-commerciële bewegingen die onder Verordening (EU) 576/2013 vallen. Voor huisdiereigenaren is het vooral relevant omdat het garandeert dat dieren die van fokkers in andere EU-landen worden gekocht aan bepaalde gezondheidsstandaarden voldoen en van passende documentatie zijn voorzien.
Het Europese Verdrag voor de Bescherming van Gezelschapsdieren
Het is belangrijk op te merken dat het Europese Verdrag voor de Bescherming van Gezelschapsdieren een instrument van de Raad van Europa is — een aparte organisatie van de Europese Unie, met een breder lidmaatschap dat ook niet-EU-staten omvat. Het Verdrag, dat in 1987 ter ondertekening is opengesteld, stelt minimumnormen vast voor het houden, fokken, verhandelen en gebruik van gezelschapsdieren. Het behandelt onderwerpen zoals het verbod op bepaalde praktijken die onnodige pijn of lijden veroorzaken, beperkingen op cosmetische chirurgie (zoals oren knippen en staarten docken) en de regulering van zwerfdierpopulaties.
De meeste EU-lidstaten hebben het Verdrag ondertekend en geratificeerd, en de beginselen ervan hebben invloed gehad op nationale dierenwelzijnswetgeving in heel Europa. Het Verenigd Koninkrijk was een ondertekenaar vóór Brexit. Opmerkelijk is dat het docken van hondenstaarten voor cosmetische doeleinden onder het Verdrag is verboden, en de meeste EU-landen hebben dit verbod in nationale wetgeving vastgesteld.
Verenigd Koninkrijk Post-Brexit: Een Apart Juridisch Kader
Na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie is de dierenwelzijnswetgeving in het Verenigd Koninkrijk onafhankelijk blijven ontwikkelen. De belangrijke Animal Welfare (Sentience) Act 2022, die in Engeland van toepassing is, stelt formeel de erkenning van gewervelde dieren en bepaalde ongewervelde dieren als voelende wezens in de Engelse wetgeving vast en stelt een onafhankelijk Dierengevoeligheidsconsultatiecommissie in met als taak het effect van regeringsbeleid op dierenwelzijn te onderzoeken. Deze wetgeving vervulde een verbintenis die tijdens het brexitproces is aangegaan om dierengevoeligheid in de nationale wetgeving vast te stellen.
De kernwetgeving van het Verenigd Koninkrijk die het welzijn van gezelschapsdieren in Engeland regelt, is de Animal Welfare Act 2006. Deze wet maakt het een overtreding om onnodige pijn aan een dier toe te brengen en legt eigenaren en degenen die verantwoordelijk zijn voor dieren een positieve zorgverplichting op om aan hun welzijnsbehoeften te voldoen. In Schotland zijn gelijkwaardige bepalingen opgenomen in de Animal Health and Welfare (Scotland) Act 2006.
De Animal Welfare Act 2006 ondersteunt het wijd erkende Five Freedoms-kader — vrijheid van honger en dorst, vrijheid van ongemak, vrijheid van pijn, letsel of ziekte, vrijheid om normaal gedrag uit te voeren en vrijheid van angst en nood. Recent is dit kader door veel welzijnswetenschappers bijgewerkt naar het Five Domains-model, dat een meer positieve benadering van welzijn hanteert door ook mogelijkheden voor positieve ervaringen te beoordelen.
De EU-Strategie voor Dierenwelzijn 2023–2027
De Animal Welfare Strategy 2023–2027 van de Europese Commissie vertegenwoordigt de meest significante verplichting van de EU tot hervorming van dierenwelzijnsnormen in recente jaren. De strategie omvat voorstellen om bestaande EU-dierenwelzijnswetgeving te herzien en te moderniseren, met als uitgesproken doel juridische normen beter af te stemmen op het huidige wetenschappelijk inzicht in dierengevoeligheid en welzijnsbehoeften
```