Wat Is Patellaluxatie?
De patella, of knieschijf, is een klein beentje dat in de quadriceps-pees zit en schuift op en neer in een groef die de trochleaire sulcus wordt genoemd terwijl de knie buigt en strekt. Bij een gezonde hond blijft het stevig in deze groef tijdens beweging. Patellaluxatie beschrijft de aandoening waarbij de patella uit die groef glijdt — hetzij tijdelijk, hetzij permanent — wat pijn, instabiliteit en de karakteristieke onderbroken mankheid veroorzaakt die eigenaren vaak beschrijven als een springende of konijnachtige tred.
Het is een van de meest gediagnosticeerde orthopedische aandoeningen bij honden en komt vooral voor bij kleine en speelhond-rassen, hoewel grotere rassen ook niet immuun zijn. De aandoening kan één of beide achterbenen beïnvloeden en varieert aanzienlijk in ernst, van af en toe mild springend tot permanente ontwrichting met significant functioneel beperking.
Mediale Versus Laterale Luxatie
Patellaluxatie wordt geclassificeerd naar de richting waarin de patella verschuift. Mediale luxatie, waarbij de knieschijf naar binnen glijdt naar de middellijn van het lichaam, is verreweg de meest voorkomende vorm en is het type dat vooral bij kleine en speelhond-rassen wordt gezien. Laterale luxatie, waarbij de knieschijf naar buiten verschuift, is minder gebruikelijk en wordt vaker geassocieerd met grotere rassen en reuzegrassen, waar het naast andere ontwikkelingsonregelmatigheden van het achterbeen kan voorkomen.
De onderliggende oorzaak in beide gevallen betreft meestal een combinatie van anatomische factoren, waaronder een ondiepe trochleaire groef, abnormale positie van de quadriceps-spiergroep, afwijking van de tibiakam waar de patella-pees aansluit, of buiging van de beenderen van het achterbeen. Deze structurele onregelmatigheden betekenen dat de patella constant in een richting wordt getrokken die aanmoedigt dat deze uit zijn normale positie glijdt.
Rassen die het Meest Worden Getroffen
Bij kleine en speelhond-rassen behoren Chihuahua's, Pomeraniërs, Yorkshire Terriërs, Toy Poodles, Cavalier King Charles Spaniëls en Franse Bulldoggen tot degenen die het meest worden gepresenteerd met mediale patellaluxatie. Bichon Frises, Miniature Pinschers en Boston Terriërs verschijnen ook regelmatig in de praktijk.
Bij grotere rassen is laterale patellaluxatie waarschijnlijker te zien bij honden zoals Labrador Retrievers, Great Danes en Sint-Bernards, vaak in combinatie met heupsdysplasie of andere vormingsafwijkingen van het achtergedeelte. Het behandel- en chirurgisch benadering kan verschillen afhankelijk van de grootte van de hond en de richting van de luxatie.
Ernstig Indelen
Dierenartsen gebruiken een beoordelingssysteem van één tot vier om de ernst van patellaluxatie te beschrijven, en deze beoordeling beïnvloedt sterk de behandelingsbeslissingen.
- Graad 1: De patella kan tijdens onderzoek handmatig worden ontwricht maar keert spontaan terug naar de groef en ontwricht niet tijdens normale activiteit.
- Graad 2: De patella ontwricht spontaan tijdens beweging en kan tijdelijk onthechtend blijven, wat intermitterend springend veroorzaakt. Het keert op eigen kracht of met zachte manipulatie terug naar de groef.
- Graad 3: De patella is permanent ontwricht maar kan handmatig worden teruggezet. De hond loopt doorgaans met de stifle in een semi-gebogen houding.
- Graad 4: De patella is permanent ontwricht en kan niet handmatig worden teruggezet. Aanzienlijke skeletdeformiteit van het lidmaat is meestal aanwezig.
De Signalen Herkennen
De klassieke presentatie van patellaluxatie is de springende tred — de hond zet een paar normale stappen en houdt het achterbeen plotseling één of twee stappen omhoog voordat hij normaal doorgaat. Dit gebeurt wanneer de patella glijdt, de hond het been strekt om het terug op zijn plaats te zetten, en dan doorgaat. Veel eigenaren beschouwen dit aanvankelijk als de hond die op iets stapt, omdat het behoorlijk kort en onderbroken kan lijken.
In ernstigere gevallen kan de hond het been voor langere tijd dragen, terughoudend zijn om te springen of trappen te gebruiken, verminderde activiteitsniveaus tonen, of een gehurkende, brede houding aan het achtergedeelte ontwikkelen. Spieratrofie van het getroffen lidmaat kan zich in de loop van de tijd ontwikkelen. Pijnniveaus variëren — sommige honden lijken ongestoord door lagere graden terwijl anderen aanzienlijk ongemak tonen.
Behandelingsopties
Graad 1-luxaties zonder klinische symptomen worden vaak conservatief beheerd met gewichtscontrole, fysiotherapie en gewrichtsteun. Regelmatige controle is belangrijk omdat sommige honden in de loop van de tijd naar hogere graden vorderen.
Chirurgie wordt aanbevolen voor Graad 2-gevallen die frequent klinische symptomen veroorzaken, en wordt sterk geadviseerd voor Graden 3 en 4 ongeacht schijnbare pijnniveaus, omdat de gewrichtsschade veroorzaakt door een permanent onthechtede patella progressief is en de skeletdeformiteit zonder correctie zal verergeren.
Trochleaire Modificatie
Het verdiepen van de trochleaire sulcus is een centraal onderdeel van de meeste chirurgische reparaties. Dit kan worden bereikt door trochleoplastiek-technieken, waaronder sulcoplastiek, waarbij een wigvormig stuk bot en kraakbeen wordt verwijderd en op een dieper niveau opnieuw wordt geplaatst, of blokretractie, die een dieper kanaal creëert voor de patella om in te volgen. Het doel is een groef te creëren die diep genoeg is dat de patella niet tijdens normale beweging kan ontsnappen.
Tibiakam Transpositie
Als het punt waarop de patella-pees aan de tibia aansluit te ver mediaal of lateraal is gepositioneerd, creëert dit een directionele trekking die luxatie aanmoedigt. Tibiakam transpositie omvat voorzichtig dit benige uitsteeksel snijden en opnieuw positioneren zodat het quadriceps-mechanisme de patella in een rechte lijn trekt, waardoor deze in de groef blijft.
Zachte Weefsel Procedures
Het aantrekken van het gewrichtskapsel aan de zijde weg van de luxatierichting en het vrijgeven van spanning aan de zijde waarnaar de patella verschuift, helpt het zachteweefedonbalans gecorrigeerd de aandoening. Deze procedures worden doorgaans samen met benige correcties uitgevoerd in plaats van in isolatie.
Herstel en Langetermijnperspectieven
Herstel van patellaluxatie-chirurgie omvat doorgaans vier tot acht weken beperkte oefening, voortschrijdend door zachte lijnwandelingen voordat normale activiteit wordt bereikt. Fysiotherapie-oefeningen om quadriceps-kracht opnieuw op te bouwen, zijn een belangrijk onderdeel van het herstelproces.
De prognose na chirurgie is over het algemeen erg goed voor Graden 1 tot 3, waarbij de meerderheid van de honden terugkeert naar comfortabel, normaal functioneren. Graad 4-gevallen vereisen ingewikkelder chirurgie en hebben een meer voorzichtige prognose. Net als bij alle gewrichtsaandoeningen zal enige mate van artrose zich in de loop van de tijd ontwikkelen, en langetermijnbeheer inclusief passende voeding, gewichtscontrole en gewrichtsupplementatie blijft relevant gedurende het hele leven van de hond.
```